Bethlehem-lezing 2018

Suzanne van Horssen: “Zoek naar diepgang bij afscheid”

Suzanne van Horssen uit Nijmegen is ritueel begeleider bij uitvaarten. Tijdens de jaarlijkse Bethlehem Lezing van het gelijknamige hospice hield zij een pleidooi voor extra diepgang als we afscheid nemen. Een interview.

Tot 2011 heeft Suzanne van Horssen een succesvolle uitvaartonderneming gerund die zij heeft overgedragen aan een opvolger die met dezelfde visie het bedrijf voortzet. Ze stopte toen omdat de voldoening dunner werd. “Het voelde op het laatst soms een beetje leeg voor mij. Over de doden niets dan goeds; iemand werd de hemel in geprezen en dat was het dan. Punt. Ik wilde meer, maar daar was niet echt ruimte voor als uitvaart-ondernemer.”

Een laag dieper

Dat verlangen naar diepgang heeft ze nu gevonden in haar werk als ritueel begeleidster. In die rol helpt ze nabestaanden om bewuste keuzes te maken rond de uitvaart. Door de Vrienden van Hospice Bethlehem werd ze uitgenodigd de jaarlijkse lezing in Nijmegen te verzorgen. Uit eigen ervaring schetste ze een beeld van hoe de aloude rituelen zijn veranderd in een wirwar van persoonlijke wensen. Van Tiroler muziek tot de eigengemaakte kist.

Toch is het volgens Suzanne van Horssen soms moeilijk om in die emotionele dagen tot de juiste keuzes te komen voor een uitvaart. Keuzes met diepgang, die echt passen bij de overledene. “Bij een overlijden komen de naasten in een groepsproces. Je kiest vaak omdat je het bij een andere uitvaart ook hebt gezien. Niet vaak wordt gevraagd: past dit wel bij ons? Ik zeg: probeer een laag dieper te komen. Zoek samen naar meer troost en bemoediging, verder dan de loftuitingen.”

Dezelfde kant op

Dan kom je nogal eens uit bij de gevoelige onderwerpen uit een leven. “Een bijzonder voorbeeld was een Nijmeegse man die altijd een stugge vader was geweest. Voor zijn kinderen was dat lastig geweest. Door samen in zijn verleden te duiken, ontdekten we dat hij vlak na het bombardement door Nijmegen heeft gelopen. Hij heeft de doden zien liggen. Misschien heeft hem dat de mond gesnoerd. Bijna letterlijk, voor de rest van zijn leven. Die ontdekking heeft zijn kinderen geholpen afscheid te nemen.”

Vaker voorkomend: een ex uit een eerder huwelijk. Van Horssen: “Ik vind dat je bij een uitvaart een leven in z’n geheel moet zien. Een ex verzwijgen terwijl zijn of haar kinderen in de zaal zitten, dat is een ongemakkelijke situatie. Je bent toch onderdeel van elkaars geschiedenis geweest. Soms kun je ook slepende kwesties helen bij de uitvaart. Allemaal met de neus dezelfde kant opkijken, nog een keer. Voor degene die er niet meer is.”

Laatste zegen

De ontkerkelijking heeft een rituele armoede achtergelaten, stelt Van Horssen. “Prima als het glas geheven wordt tijdens een uitvaart, maar als dat het dan is? Het hoeft niet te blijven hangen in oppervlakkigheid. We gaan niet meer iedere week naar de kerk, omdat we daar niet meer vinden wat we zoeken. Maar we kunnen wel mystiek meenemen uit de traditie. Het is mooi om vanuit die eeuwenoude teksten te kijken naar een afscheid.

We weten niet wat het is, wat er gebeurt na de dood. Dat kun je met de nabestaanden verkennen. En vragen stellen als: hoe zorg je er voor dat je de overledene straks niet vergeet. Wat zou je mee willen nemen van deze persoon? Hoe ga je om met de herinneringen? Je kunt als familie rond de overledene gaan staan en de naam een aantal keer uitspreken. Een leven is nooit voor niets geweest. Als je de naam noemt dan doet dat wonderen. Dan gaat het over de grond van het bestaan.

Je kunt ook een laatste zegen geven, ook zonder het woord God. Bijvoorbeeld: ga maar met de stroom van het leven mee. Ik wens iedereen in elk geval toe dat ze nadenken over rituelen die horen bij die ene persoon waarvan afscheid genomen wordt. Het helpt.”

← Terug naar nieuws

Wilt u op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf u in voor de E-mailnieuwsbrief