“Dood is vermeervoudiging levenswaarde”. Bethlehemlezing 2016 door Theo Camps

Nijmegenaar Theo Camps hield dit jaar de Bethlehem Lezing over de eindigheid. Georganiseerd door het gelijknamige hospice in Nijmegen. Interview met één van Nederlands bekendste organisatieadviseurs.

“Dood is vermeervoudiging levenswaarde”
Door Ruud Linssen

Theo Camps is bestuursvoorzitter van het internationale organisatieadviesbureau Berenschot. Het Hospice Bethlehem vroeg hem de jaarlijkse Bethlehem Lezing te houden in Droomvilla Lux in Nijmegen. Hij is ook professor aan de universiteit van Tilburg, met expertises: gezondheid, management, organisatie, strategie en innovatie.

Als leitmotiv voor de Bethelem lezing nam Theo Camps het visioen van een Engelse onderzoeker. Aubrey de Grey. Hij stelt zijn hoop op de medische wetenschap in de strijd tegen de dood. De Grey zegt dat de eerste duizendjarige mens op dit moment al op de aarde rondloopt. Omdat de wetenschap voor het eerst in de geschiedenis alle oorzaken van ouderdom tegelijk aanpakt.

Overzien
In zijn lezing vroeg Camps zich af of we zo’n duizendjarig leven wel moeten willen. Het antwoord is volgens hem niet eenduidig. Het perspectief roept in elk geval fundamentele vragen op, waarover we moeten nadenken.

“In eerste instantie dacht ik: wow, duizend jaar! Het heeft veel weg van de eeuwigheid. Naarmate ik er langer over nadenk, zie ik het minder zitten (lacht). Nu vraag ik me serieus af: hoe moet ik die duizend jaar dan invullen? Wat moet je met zoveel tijd? Elk leven bestaat uit fases. Wat gebeurt daarmee? Betekent duizend jaar een enorme verlenging van de laatste termijn? Of ga je dan puberen als je tweehonderd jaar bent?”

En 250 jaar?
“Het gaat er om wat je kunt overzien. En ja dat lukt bij 250. Dus dat zou ik wel willen. Voor wat betreft die 1000 jaar, daar heb ik een basale nieuwsgierigheid naar. Hoe zou de wereld er dan uitzien.”

De wetenschap heeft nog wat tijd nodig om zover te komen. Wij beiden zullen de boot waarschijnlijk missen. Frustrerend?

“Nee. Ik zou het niet perse willen ervaren. Natuurlijk ben ik nieuwsgierig naar hoe de wereld er dan uit zou zien. Maar verder? Het gaat er om dat je een zinvol leven kunt hebben verspreid over zo’n lange tijd. Bij 1000 jaar kan ik me daar weinig bij voorstellen.”

Spijtroutine

Die 1000 jaar – als het lukt – gaan ook enorme problemen opleveren.
“Jazeker. De wereldbevolking zal veel en veel groter worden. Kunnen we met zoveel mensen wel samenleven zonder dat je afstevent op totale vernietiging?

Als snel komt de vraag op je af: wie wordt zoveel tijd vergund en wie niet. Je zult mogelijk aan enorme geboortebeperking moeten doen. Ja, je krijgt een generationeel egoïsme omdat de huidige mensen geen plaats meer maken voor anderen.“

In uw lezing trok u een parallel met het religieuze concept van de hemel.
“Het verlangen naar een leven van duizend jaar en onsterfelijkheid in de hemel is van hetzelfde laken een pak. Onze zoektocht naar biologische onsterfelijkheid is een privatisering van de religie. Dat vind ik positiever dan het begrip ontkerstening omdat het laatste alleen gaat over wat de bestaande religie kwijtraakt. Ik denk overigens niet dat er een hemel is in de traditionele betekenis.  Als ik dood ga, dan eindigt het.”

“Een enorme groep denkt daar anders over. Ze hangen het ietsime aan. Die willen graag geloven dat er iets is, maar weten het niet zeker.” Met een speelse grijns: “In de economie noemen we dat de minimale spijtroutine. Je doet ergens aan mee, zodat je de zekerheid hebt dat als jij  niets hebt niemand anders ook iets heeft. Valt er wat te winnen, dan heb jij ook wat. In beide gevallen is je spijt minimaal. Het ietsisme doet me een beetje daaraan denken.”

Vermeervoudiging

De eindigheid heeft ook iets goeds, zei u tijdens de lezing. U riep organisaties op tot reflectie. Over hun eindigheid.
“Zonder zinvolle invulling van je bestaan ga je doelloos rond. Dat geldt zowel voor individuen als voor organisaties. Of anderen blij met je zijn , dat zou de graadmeter moeten zijn om verder te gaan. Zou je er  anders niet mee op moeten ophouden, of  daar in elk geval naartoe werken? Deze vraag, dat is de meest confronterende die je kunt stellen in een directiekamer. Bedrijven die al langer bestaan komen zonder uitzondering terecht in een omgeving  van enorme veranderingen, bijvoorbeeld van startups die het totaal anders aanpakken en daarmee succesvol zijn. Kan de oude garde van bedrijven zich aanpassen? Deze fundamentele agenda hoort in elke bestuurskamer thuis. Dan maak je kans op een verlengd leven. Als je alleen stuurt op de korte termijn, dan speel je met het voortbestaan van je organisatie; tot de fatale mededeling komt: niet van de longarts, maar van de curator.”

Wat zou u doen als uw eigen eindigheid in zicht komt?
“Aandacht voor mijn gezin. Voor partner, kinderen en kleinkinderen. Ik zou niet weten hoe precies. Want ik heb dat eindpunt nog niet in beeld. Zolang je een veilige afstand tot je einde hebt, kun je er bijna niet over nadenken. Heel paradoxaal. Naarmate je meer tijd hebt, ga je slordig om met de invulling van je tijd. Dood is de grootst mogelijke vermeervoudiging van levenswaarde. Dan pas ben je in staat je te beperken tot het wezenlijke omdat het wezenlijke opeens zoveel meer betekent.”

Lezing Bethlehem
Met de Bethlehemlezing willen de Vrienden van Hospice Bethlehem bevorderen dat mensen nadenken over hun wensen tijdens de laatste levensfase. Hospice Bethlehem in Nijmegen verzorgt in een huiselijke sfeer mensen met een terminale ziekte. De kosten voor de zorg worden vergoed, gasten geven zelf een bijdrage voor de inwoning. Voor mensen die dit niet kunnen betalen, springt de Stichting Vrienden van Hospice Bethlehem bij. Wilt u een schenking doen, of donateur worden? Kijk op www. hospicebethlehem.nl.

← Terug naar nieuws

Wilt u op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf u in voor de E-mailnieuwsbrief