Bethlehemlezing 2015: ‘Op het kantelpunt tussen herstel en overlijden’

door hoogleraar geriatrie Marcel Olde Rikkert

Hoe wij omgaan met de laatste levensperiode en de dood, is steeds vaker onderwerp van gesprek. Dat is een goede zaak, volgens hoogleraar geriatrie Marcel Olde Rikkert. Daardoor kunnen mensen, als de dood nadert, een betere afweging maken voor verder behandelen of even afwachten. In de Bethlehemlezing van Hospice Bethlehem ging prof. dr. Olde Rikkert in het kantelpunt tussen herstel en overlijden. Dit zogenaamde ‘tipping point’ kun je aan de hand van waarschuwingssignalen zien aankomen.

Natuurlijk verloop

In een hospice is men gericht op het begeleiden van mensen in een stervensfase. Het medisch handelen is beperkt en gericht over het verlichten van pijn. In een ziekenhuis ligt de focus op het genezen van de patiënt. De artsen in ziekenhuizen vinden het vaak lastig om ruimte te geven aan het natuurlijk verloop van het ziekteproces. Het probleem is dat je als arts moeilijk kan beoordelen of een patiënt op het tipping point tussen herstel en overlijden zit.

Breekbaar

Olde Rikkert vraagt zich af of je dit punt kunt herkennen. De uitdaging is om in te schatten hoe breekbaar het porselein is zonder de vaas te breken. Wat inzicht kan geven is terugkijken naar de duur van de opnamen en de hersteltijd van de patiënt in het verleden. Als de opnametijd in het ziekenhuis langer wordt en het herstel langzamer verloopt, groeit de kwetsbaarheid van de patiënt en nadert het tipping point.

Durven afwachten

De vraag die speelt op de meest kwetsbare momenten is of je blijft behandelen. Als je op een tipping point heel actief ingrijpt, loop je ook de kans dat je iemand over het wankele punt heen duwt en deze persoon juist eerder overlijdt. Het pleidooi van Olde Rikkert is dat je als arts in deze fase durft af te wachten. Waar de ene patiënt binnen een paar dagen weer opklimt en herstelt, overlijdt de ander. De uitdaging voor de arts is om gedurende die dagen bij heel kwetsbare mensen de adem in te houden en te kijken hoe het natuurlijke proces verloopt.

Wilsbeschikking

Een wilsbeschikking is het startpunt om na te denken over wat je wel en niet wilt in de laatste levensfase. Door de wilsbeschikking samen met je naasten op te stellen, weten zij van uw wensen rondom wel of niet ingrijpen. Olde Rikkert wijst erop dat het lastig is om in gezonde toestand te voorspellen wat je wenst als je straks in de laatste levensfase bent aangekomen. Wellicht denk je er anders over op het moment dat het zover is. Daarom is het belangrijk om met je arts in gesprek te blijven en zorgvuldig af te wegen wat op dat moment het beste lijkt. Zo groei je gezamenlijk, in overleg met naasten, naar een oplossing toe.

Eindspel

Zeker is dat we uiteindelijk het eindspel verliezen. De uitkomst staat vast. De opgave is om tijdens het eindspel de strategie goed te blijven afstemmen op de wensen van de patiënt en zijn naasten, maar ook om te durven afwijken van de letter van een wilsbeschikking als dit beter lijkt. De uitdaging voor de arts is te zorgen dat het einde bij het begin past. Dat iemand sterft zoals hij geleefd heeft.

← Terug naar nieuws

Wilt u op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf u in voor de E-mailnieuwsbrief