Bethlehemlezing 2014: ‘Passende zorg voor een waardig levenseinde’

Dit is een samenvatting van de vierde Bethlehemlezing van Stichting Vrienden Hospice Bethlehem, gehouden op 14 januari jl. door Prof. dr. Betty Meyboom-de Jong, emeritus hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de Rijksuniversteit Groningen. Met de jaarlijkse Bethlehemlezing wil de Stichting bijdragen aan het maatschappelijk debat over de naderende dood.

Zeven van de tien Nederlanders heeft nagedacht over hun wens rond hun levenseinde. Helaas hebben maar weinig mensen hun wensen besproken met hun dierbaren of huisarts, én ze op papier gezet. Zonder een plan is het voor betrokkenen onduidelijk wat iemand wil als die persoon het niet meer zelf kan verwoorden. Welke mogelijkheden zijn er voor een passend en waardig levenseinde?

In 2012 overleden in Nederland 140.813 mensen waarvan een derde onverwacht. Bij de andere 90.000 mensen was er sprake van een kort of langer durend sterfbed. De grootste groep overlijdt zonder actief ingrijpen. In ongeveer 12.000 gevallen werd palliatieve sedatie toegepast. Daarnaast werd in ruim 4000 gevallen euthanasie verricht en waarschijnlijk even vaak zelfeuthanasie.

Palliatieve sedatie

Wat zijn de verschillen? Palliatieve sedatie is het verlichten van het lijden in de laatste fase van het leven door het bewustzijn van de patiënt te verlagen. Dit gebeurt met middelen als Dormicum of Nozinan. Morfine wordt alleen gebruikt voor het verlichten van pijn en het voorkomen van benauwdheid. Palliatieve sedatie kan het sterfproces versnellen maar levensbeëindiging is niet het primaire doel. Het proces is in principe omkeerbaar.

Euthanasie

In tegenstelling tot palliatieve sedatie is euthanasie onomkeerbaar. Een behandelende arts verricht euthanasie op uitdrukkelijk verzoek van een patiënt met als doel een einde te maken aan uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Sinds de Wet ‘Toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding’ van 1 april 2002, blijft euthanasie in het Wetboek van Strafrecht. Als de behandelende arts zich houdt aan de zorgvuldigheidseisen wordt hij echter niet vervolgd, evenmin als de apotheker die de dodelijke medicijnen levert. Dit wordt zorgvuldig getoetst. In 2012 werd 4.188 keer euthanasie verricht waarvan 10 casus als onzorgvuldig beoordeeld zijn. In 80% van de gevallen vond de euthanasie thuis plaats. De euthanasie werd in 90% door de huisarts verricht. In 73% ging het om kanker, in 1 % was dementie en in 0.3 % psychiatrische ziekte de aanleiding.

Als een euthanasieverzoek wordt afgewezen kunnen mensen zich sinds 2012 wenden tot de levenseindekliniek van de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie (NVVE). Zij zetten mobiele artsenteams in die geweigerde euthanasieverzoeken opnieuw beoordelen. Niet zelden kan de euthanasiewens toch binnen de grenzen van de wet ingewilligd worden.

Zelfeuthanasie

Naast euthanasie onder medische begeleiding, kan iemand ook zelf zijn levensbeëindiging ter hand nemen. Dit noemen we zelfeuthanasie. De patiënt wil een waardig levenseinde zonder pijn of verstikking, onder eigen regie en in aanwezigheid van dierbaren. Dit is niet strafbaar als de patiënt zelf alle handelingen verricht. Een betrokkene kan wel vervolgd worden als hij actief meehelpt door bijvoorbeeld de medicijnen te malen en door de yoghurt te roeren. Vooraf gesprekken voeren, advies geven en morele steun bieden mag wel.

Op schrift

De mensen die zeggenschap willen over het verloop van hun levenseinde, doen er verstandig aan dit helder op schrift te stellen en te bespreken met hun naasten en huisarts. Dat kan in een zorgverklaring of levenstestament. Het helpt de artsen in hun besluitvorming als u als ‘wilsbekwame’ hebt opgeschreven wat u wenst rond uw levenseinde, vooral op het moment dat u niet zelf meer in staat dit te verwoorden. Wat wilt u bijvoorbeeld in het geval dat u zwaar dement bent en uw kinderen niet meer herkent? Wilt u gereanimeerd worden als een hartstilstand u treft? Wenst u nog behandeld te worden na een zeer ernstig hartinfarct of beroerte?

Het is belangrijk dat u deze verklaring elk jaar update en uw naasten en huisarts daar van op de hoogte brengt. Want een verklaring van tien jaar oud kan immers twijfel oproepen over de geldigheid ervan. Daarnaast is het verstandig om een gevolmachtigde aan te wijzen die erop toeziet dat uw wensen in de laatste fase van uw leven geëerbiedigd worden.

Praat erover

Als mensen eerder nadenken over hoe ze willen leven tot het einde, geeft dat rust in de stervensfase. Voor de persoon in kwestie maar zeker ook voor de naaste familie. Knoop daarom tijdig het gesprek aan over hoe u het einde voor u ziet. Het filmpje ‘Praat Erover’ op http://youtu.be/rTJcE7zlKOs kan u daarbij helpen.

 

 

Tekst: Astrid van de Laar

← Terug naar nieuws

Wilt u op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf u in voor de E-mailnieuwsbrief